Có thể nói, trong lịch sử văn hóa văn nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng nửa sau thế kỷ XX và những thập niên đầu thế kỷ XXI, nhà thơ Lê Đào là một gương mặt đặc biệt. Ông vừa là nhà quản lý nhà nước, từng giữ cương vị Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng (cũ), vừa là người sáng tác thơ bền bỉ đồng thời là người tổ chức và dẫn dắt phong trào thơ ca quần chúng tiêu biểu nhất của khu vực miền Trung và Tây Nguyên.

Đón nhận tuổi 100 là sự kiện lớn trong đời người và cũng là sự hiếm hoi trong xã hội. Nhân sự kiện này, việc nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ Lê Đào không chỉ mang ý nghĩa tri ân cá nhân, mà còn góp phần nhận diện một giai đoạn sinh động của đời sống văn hóa địa phương.

Xuất thân từ mảnh đất giàu truyền thống văn hóa xứ Quảng, nhà thơ Lê Đào sớm hình thành trong mình tình yêu quê hương, con người và tiếng nói dân gian. Những năm tháng tham gia công tác quản lý nhà nước giúp ông có điều kiện gắn bó mật thiết với đời sống xã hội, thấu hiểu tâm tư nguyện vọng và tình cảm của nhân dân. Chính vốn sống phong phú ấy đã trở thành nền tảng cảm xúc cho thơ ông - một thứ thơ không cầu kỳ hình thức, không phô diễn kỹ thuật, mà thiên về sự chân thành, đằm thắm và giàu suy tưởng nhân văn.

Tôi nhớ gần 50 năm trước, thời còn học cấp 3, ở vùng biển Thanh Khê, thường nghe đọc thơ của tác giả Lê Đào oang oang trên các loa công cộng cổ động ngư dân ra khơi đánh bắt cá khi các Hợp tác xã ngư nghiệp ra đời.

Mấy chục năm sau tôi mới may mắn được gặp và quen biết ông qua hoạt động văn chương. Tôi được ông tặng nhiều tập sách do ông viết, nên có điều kiện để hiểu nhiều hơn về văn nghiệp của ông.

Hành trình sáng tác của nhà thơ Lê Đào xuyên suốt gần thế kỷ, để lại một gia tài thơ ca phong phú và nhất quán về cảm hứng. Năm 1981, ông cho xuất bản thơ đầu tay "Thơ câu hò đất Quảng". Qua tác phẩm, thấy ông có mối gắn bó sâu nặng với văn hóa dân gian, với nhịp điệu lời ăn tiếng nói và tâm hồn người xứ Quảng. Rồi các tập "Bóng ngã ai nâng" (1984) và "Tình ca quê nội" (1988) tiếp tục khẳng định giọng thơ giàu nghĩa tình, hướng về cội nguồn, làng xóm, gia đình và đạo lý nhân sinh truyền thống.

Đến "Âm vang tháng năm" (1990), thơ của ông mang đậm sắc thái hồi cố, lắng đọng những trải nghiệm của một thế hệ đi qua nhiều biến thiên lịch sử. Tập "Đường vào quê bạn" (1993) mở rộng không gian thơ từ miền quê thân thuộc đến những vùng đất nghĩa tình, thể hiện tinh thần giao hòa, sẻ chia và lòng trân trọng con người. Đây cũng là giai đoạn giọng thơ Lê Đào định hình rõ nét nhất: Trầm tĩnh, chậm rãi và giàu suy ngẫm.

Bước vào thời kỳ Đà Nẵng đổi mới, chuyển mình mạnh mẽ, tập thơ "Đà Nẵng yêu thương" (1999) ghi dấu tình cảm sâu nặng của nhà thơ với thành phố bên Sông Hàn- nơi ông gắn bó, cống hiến và chứng kiến nhiều đổi thay. Tiếp theo, "Một thoáng hương đời" (2006) cho thấy một cái nhìn bao quát hơn về đời sống, nơi những chiêm nghiệm cá nhân hòa quyện với cảm thức nhân sinh phổ quát.

Ở giai đoạn sáng tác muộn, với các tập thơ "Tâm" (2010), "Áo lụa Duy Xuyên" (2015), "Ngoại cảm" (2017) và đặc biệt là "Vào đời" (2022), nhà thơ Lê Đào tiếp tục khẳng định sức bền sáng tạo đáng trân trọng. Thơ ông lúc này giản dị hơn về ngôn từ nhưng sâu sắc hơn về ý niệm, thể hiện chiều sâu chiêm nghiệm của một người từng trải, nhân hậu và minh triết trước cuộc đời.

Không chỉ dừng lại ở thơ ca, nhà thơ Lê Đào còn để lại dấu ấn ở mảng chính luận với tác phẩm "Con đường ta đang đi" (2017). Cuốn sách phản ánh rõ tư duy trách nhiệm của một người từng giữ trọng trách lãnh đạo, luôn trăn trở với con đường phát triển của xã hội, của đất nước và của địa phương. Ở đây, có thể thấy sự thống nhất tự nhiên giữa tư tưởng công dân và cảm hứng nhân văn trong toàn bộ đời sống tinh thần của ông.

Bên cạnh sáng tác, đóng góp nổi bật và bền bỉ nhất của nhà thơ Lê Đào chính là vai trò Chủ nhiệm CLB thơ Hàn Giang (Đà Nẵng) từ những ngày đầu thành lập vào đầu thập niên 1990. Dưới sự dẫn dắt của ông, CLB thơ Hàn Giang trở thành điểm hẹn quen thuộc của những người yêu thơ thuộc nhiều tầng lớp khác nhau: Cán bộ hưu trí, cựu chiến binh, người lao động, công chức và những cây bút không chuyên. Với quan niệm thơ ca là một nhu cầu tinh thần chính đáng của cộng đồng, ông luôn đề cao tinh thần sẻ chia, động viên và nâng đỡ, góp phần nuôi dưỡng đời sống văn học quần chúng một cách bền bỉ, nhân văn.

Ở tuổi 100, nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ Lê Đào, có thể khẳng định rằng ông đã sống một đời trọn vẹn: Trọn vẹn với trách nhiệm công dân, với tình yêu quê hương Quảng Nam- Đà Nẵng, và với thơ ca. Di sản ông để lại không chỉ là những tập sách đã xuất bản, mà còn là tinh thần văn hóa cộng đồng, sự tận tụy và niềm tin bền bỉ vào những giá trị tốt đẹp của con người và cuộc sống.

MAI HỮU PHƯỚC